رونق کشت دانه‌هاي روغني در ابهر؛ پاسخي به چالش کم‌آبي

در شرايطي که کشور با چالش‌هاي فزاينده‌اي همچون خشکسالي‌هاي پي‌درپي، کاهش منابع آب زيرزميني و وابستگي به واردات کالاهاي اساسي مواجه است، توسعه کشت محصولات استراتژيکي مانند دانه‌هاي روغني مي‌تواند نقطه‌ اميدي براي گذار به کشاورزي پايدار و اقتصاد مقاومتي باشد.دانه‌هاي روغني نظير کلزا، گلرنگ و آفتابگردان علاوه بر نقش حياتي در تأمين روغن خوراکي مورد نياز کشور، با توجه به نياز آبي کمتر نسبت به محصولات پرمصرفي مانند برنج و چغندر قند، مي‌توانند به‌ عنوان گزينه‌اي مناسب در مقابله با بحران کم‌آبي و تغييرات اقليمي مطرح شوند.در بسياري از نقاط کشور، از جمله استان زنجان، منابع آبي محدود است و کشاورزان با دشواري‌هاي زيادي در تأمين آب براي کشت مواجه‌اند. در چنين شرايطي، تمرکز بر محصولات کم‌آب‌بر با ارزش افزوده بالا، ضرورتي اجتناب‌ناپذير است. کشت دانه‌هاي روغني نه‌ تنها موجب صرفه‌جويي در منابع آبي مي‌شود، بلکه به دليل وجود زيرساخت‌هاي فرآوري در کشور، زمينه‌ساز ايجاد اشتغال، افزايش درآمد کشاورزان و کاهش وابستگي ارزي نيز خواهد بود.
گلرنگ دانه روغني مورد توجه ابهري‌ها
يکي از دانه‌هاي روغني که کشت آن در ابهر مورد توجه قرار گرفته، گلرنگ است؛ گياهي مقاوم به خشکي که با نياز آبي پايين، گزينه‌اي ايده‌آل براي مناطق ديم‌خيز و کم‌آب مانند بخش‌هايي از استان زنجان به شمار مي‌رود. گلرنگ نه‌ تنها در شرايط سخت اقليمي عملکرد قابل قبولي دارد، بلکه به‌ واسطه کاربردهاي گسترده‌اي که در صنايع غذايي، دارويي و حتي رنگ‌سازي دارد، مي‌تواند ارزش افزوده بالايي براي کشاورزان ايجاد کند. تجربه موفق کشت گلرنگ در مزارع ديم شهرستان ابهر نشان داده که اين گياه، با مديريت صحيح و حمايت علمي، ظرفيت آن را دارد که به يکي از پايه‌هاي اصلي جهش توليد در بخش دانه‌هاي روغني تبديل شود.
در کنار ويژگي‌هاي زراعي مطلوب، گلرنگ به‌عنوان گياهي با تناوب زراعي مؤثر نيز شناخته مي‌شود؛ يعني کشت آن در کنار يا پس از گندم مي‌تواند به بهبود کيفيت خاک، کنترل آفات و افزايش عملکرد محصول بعدي کمک کند. اين خصوصيت، گلرنگ را به يکي از محورهاي اصلي اصلاح الگوي کشت در مناطق ديم تبديل کرده است.
در همين رابطه ناظر فني طرح جهش توليد در ديم‌زارهاي استان زنجان مي‌گويد: کشت گلرنگ به عنوان يکي از دانه‌هاي روغني مقاوم به خشکي، در تناوب زراعي با گندم، مي‌تواند نقش مؤثري در پايداري توليد در مزارع ديم ايفا کند.مجيد خياوي با اشاره به اهميت تناوب زراعي در حفظ حاصلخيزي خاک و کنترل آفات، اظهار مي‌کند: گلرنگ گياهي است که به‌ خوبي مي‌تواند در مزارعي که در آنها گندم کشت مي‌شود، جاي بگيرد. به‌ ويژه مزارعي که ميانگين عملکرد گندم آن‌ها بيش از يک و نيم تن در هکتار است، مناسب‌ترين گزينه براي کشت گلرنگ محسوب مي‌شوند.
در کنار اين موضوع اگر زنجيره فرآوري گلرنگ، از روغن‌کشي گرفته تا بسته‌بندي و بازاريابي، در سطح محلي توسعه يابد، مي‌توان انتظار داشت که اين محصول نه‌ تنها سودآوري کشاورزان را افزايش دهد، بلکه زمينه اشتغال و رونق اقتصادي در مناطق روستايي استان، به‌ ويژه ابهر را نيز فراهم آورد.در همين رابطه مسئول توليدات گياهي مديريت جهاد کشاورزي شهرستان ابهر از افزايش مستمر سطح زير کشت دانه‌هاي روغني در اين شهرستان خبر داد و مي‌گويد: در ميان دانه‌هاي روغني، محصول گلرنگ بيشترين سطح زير کشت را به خود اختصاص داده است.
سميرا حاجي‌خاني با بيان اينکه هر ساله شاهد استقبال بيشتر کشاورزان از کشت دانه‌هاي روغني از جمله گلرنگ در ابهر هستيم، مي‌افزايد: امسال در شهرستان ابهر، در کنار گلرنگ، حدود 5 هکتار کاملينا و 5 هکتار نيز کتان قرمز به‌صورت آزمايشي کشت شده است.وي توضيح مي‌دهد: بر اساس آمار ارائه‌شده، در سال زراعي جاري، بيش از 2 هزار هکتار از اراضي استان زنجان به کشت انواع دانه‌هاي روغني اختصاص يافته که از اين ميزان، نزديک به 190 هکتار آن در شهرستان ابهر واقع شده است. اين ارقام حاکي از نقش مؤثر ابهر در توليد دانه‌هاي روغني استان دارد.
ضرورت برخورداري از برنامه‌ريزي منسجم براي افزايش سطح زير کشت دانه‌هاي روغني
آنچه امروز بيش از پيش اهميت دارد، برنامه‌ريزي منسجم، حمايت‌هاي هدفمند دولتي و آموزش‌هاي فني براي کشاورزان است تا اين مسير به شکلي پايدار ادامه يابد. بهره‌گيري از روش‌هاي نوين آبياري، تأمين بذرهاي اصلاح‌شده و خريد تضميني محصولات، از جمله اقدامات مهمي است که بايد تقويت شود.
تجربه سال‌هاي اخير به‌ روشني نشان داده است که وابستگي بيش از حد به واردات روغن خام نه‌ تنها بار مالي سنگيني بر دوش اقتصاد کشور گذاشته، بلکه ما را در برابر نوسانات بازارهاي جهاني و تحريم‌هاي اقتصادي آسيب‌پذير کرده است. در چنين شرايطي، کشت گسترده دانه‌هاي روغني در داخل کشور، نه يک انتخاب، بلکه يک ضرورت راهبردي براي تأمين امنيت غذايي است.از سوي ديگر، افزايش بهره‌وري در کشاورزي بدون در نظر گرفتن محدوديت منابع آبي، راه به جايي نخواهد برد.
ايجاد زنجيره ارزش از مزرعه تا سفره، ارتقاء صنايع فرآوري، آموزش کشاورزان به روش‌هاي نوين کاشت و برداشت، و تسهيل در صادرات فرآورده‌هاي روغني، از مهم‌ترين گام‌هايي است که بايد براي موفقيت در اين مسير برداشته شود. همچنين نبايد از نقش مهم رسانه‌ها و نهادهاي ترويجي در فرهنگ‌سازي و تشويق کشاورزان به الگوي کشت سازگار با کم‌آبي غافل شد.
به گزارش عصرآذربايجان به نقل از ايسنا،توسعه کشت دانه‌هاي روغني فرصتي استراتژيک براي ايران امروز است؛ فرصتي که اگر با تدبير، برنامه‌ريزي و حمايت پايدار همراه شود، مي‌تواند نه‌ تنها بخشي از بار اقتصادي واردات را کاهش دهد، بلکه الگوي کشاورزي کشور را به سمت پايداري، بهره‌وري و سازگاري با طبيعت سوق دهد.