زمين‌هاي کشاورزي که در آتش باورهاي سنتي مي‌سوزند

حفظ سلامت خاک و کاهش فرسايش آن، به عنوان يکي از منابع مهم در امر کشت و زرع و کشاورزي پايدار همواره مورد توجه کارشناسان بوده است و سعي شده به روش‌هاي مختلف از جمله خاک ورزي حفاظتي و برنامه‌هاي متنوع آموزشي در راستاي صيانت از خاک حرکت شود.
کارشناسان معتقدند جلوگيري از شخم عميق و مکرر و حفظ بقاياي گياهي در سطح خاک (به عنوان يک پوشش محافظ) از جمله راه‌هايي است که به حفظ رطوبت خاک، افزايش مواد آلي، کاهش مصرف آب و انرژي و بهبود ساختار خاک کمک مي‌کند و با حفظ بقاياي گياهي در سطح خاک، اين مکان‌ها به زيستگاه‌هاي طبيعي براي ميکروارگانيسم‌ها و ساير موجودات خاکزي تبديل مي‌شود که براي پوکي و حاصلخيزي آن بسيار ضروري است.
اما سالهاست که به رغم تلاش و تبيين کارشناسان بخش کشاورزي در آذربايجان‌غربي و به رغم صدور اطلاعيه‌هاي متعدد ترويجي در زمينه حفاظت از خاک، آتش زدن اراضي بعد از برداشت گندم، جو و کلزا صحنه آزار دهنده‌اي است که به چشم مي‌خورد که علاوه بر اينکه زخمي بر پيکره خاک است، براي محيط زيست هم عواقب نامطلوبي دارد.
يکي از کشاورزان اروميه‌اي ساکن در روستاي چنقرالوي پل که اغلب کشاورزانش مزارع اين منطقه را به بهانه‌هاي مختلف و برخي اعتقادات غلط گذشته طعمه حريق مي‌کنند در اين باره مي‌گويد: هنگام برداشت، بقاياي بسياري روي خاک پخش مي‌شود و زمان جمع آوري آن کم و همچنين پرهزينه است و براي راحتي و تسريع در کار اغلب زارعان زمين‌ها را آتش مي‌زنند.
آماده شدن سريع زمين براي کشت دوم و پاييزه از مهمترين دلايل اين کار غير علمي است که از زبان اين کشاورز مي‌توان شنيد ولي اينکه آيا مبناي اين اقدام صحيح بوده يا نه، نيازمند بررسي کارشناسي و همچنين آسيب شناسي است.
از يکي ديگر از کشاورزان که داراي واحد دامداري در اين روستاست علت اين آتش زدن بقاياي خرمن‌ها را جويا شدم؛ وي با بيان اينکه عجله براي کشت دوم يکي از اين علت‌هاست، مي‌گويد: زمان محدود است و آماده کردن خاک براي کشت دوم و پاييزه براي کشاورزان که توان مالي کمي دارند، داراي اهميت زيادي است.
محمد رضا صمدي اظهار مي‌کند: هزينه بر بودن شايد مهمترين علت باشد ولي به آتش کشيدن ساقه گياهان براي بنده که دامداري دارم و تغذيه زمستاني دام‌ها از اين بقاياي موجود است، کار معقولي نيست؛ چرا که تهيه کاه در زمستان با توجه به خشکسالي‌هاي اخير بسيار مهم و داراي ارزش بالايي است.به گفته وي حتي برخي کشاورزان معتقدند با اين کار آفت و علف‌هاي هرز هم از بين مي‌روند در حاليکه ريشه علف هرز و بسياري از آفت‌ها در دل خاک همچنان وجود دارد.وي مي‌گويد: بارها کارشناسان و مهندساني از جهاد کشاورزي براي اطلاع‌رساني و جلوگيري از اين موضوع به روستا آمده‌اند ولي همچنان اين اعتقاد به آتش زدن زمين در ميان برخي روستاييان باقي است.
آتش زدن زمين‌هاي کشاورزي پايداري خاک را تهديد مي‌کند
آذربايجان غربي داري بيش از 840 هزار هکتار اراضي کشاورزي و باغي است که 120هزار هکتار از آن باغ و بقيه زمين زراعي است. سالانه بيش از 300 هزار هکتار از اراضي کشاورزي در اين منطقه به کشت گندم اختصاص مي‌يابد که به صورت پاييزه براي کاهش مصرف آب و همچنين استفاده از آب سبز، کشت مي‌شود.
محصول کشت شده در اواخر بهار بوسيله کمباين و انواع ماشين ـآلات برداشت مي‌شود. گفتني است بخشي از ماشين آلات استان در اين زمينه فرسوده هستند و از استان‌هاي ديگر مالکان کمباين و ادوات براي برداشت محصول به اين منطقه رهسپار مي‌شوند.
معاون توليدات گياهي سازمان جهاد کشاورزي آذربايجان غربي در اين باره مي‌گويد: با اين اقدام ميکرو ارگانيسم‌ها و حشرات موجود در خاک از بين مي‌روند و باعث مي‌شود تا پوکي خاک از بين رفته و تراکم خاک افزايش يافته و پايداري آن تهديد شود.
علي ديانتي با بيان اينکه بايد 30 درصد از بقاياي گياهي در خاک بماند معتقد است که در تمام کلاس‌هاي ترويجي معايب اين کار تبيين مي‌شود ولي برخي کشاورزان براين باور قديمي پافشاري دارند.بايد 30 درصد از بقاياي گياهي در خاک بماند و در تمام کلاس‌هاي ترويجي معايب اين کار تبيين مي‌شود ولي برخي کشاورزان براين باور قديمي پافشاري دارند.
وي مي‌گويد: زارعان دلايل متعددي براي اين اقدام غير علمي دارند؛ کاشتن ذرت علوفه‌اي در گندم زارها بعد از برداشت محصول يکي از دلايل اين اقدام است که براي شخم زدن‌هاي راحت و کم هزينه به اين کار اقدام مي‌شود.
معاون توليدات گياهي سازمان جهاد کشاورزي آذربايجان غربي اضافه مي‌کند: سوزاندن بقاياي گياهي بعد از برداشت محصول از سطح مزارع، باعث از بين رفتن مواد ارزشمند خاک، افزايش شوري خاک زراعي، آلودگي آب و هوا و محيط زيست شده و سبب تخريب شديد مواد مغذي در سطح خاک مي‌شود که همين امر فقير شدن خاک را در پي خواهد داشت.
سوزاندن علف‌ هاي هرز و بقاياي گياهي اراضي کشاورزي تخلف است
رييس اداره حفاظت محيط زيست شهرستان اروميه هم در اين باره مي‌گويد: سوزاندن علف‌هاي هرز و بقاياي گياهي اراضي کشاورزي بعد از برداشت محصول ممنوع بوده و در صورت مشاهده و هرگونه گزارش دريافتي، اعلام جرم از سوي محيط زيست شهرستان عليه متخلفان انجام مي‌شود.مختار خاني اضافه مي‌کند: با توجه به فصل برداشت محصولات کشاورزي، بعضي از کشاورزان اقدام به سوزاندن بقاياي محصولات کشاورزي مي‌کنند در حاليکه آتش زدن بقاياي گياهي مضراتي را در بر دارد که از جمله آن بيماري‌ هاي تنفسي، آلودگي زيست محيطي، سرايت آتش سوزي به مزارع برداشت نشده، کاهش حاصلخيزي خاک، کاهش و از بين رفتن جانوران مفيد خاک است.
وي مي‌گويد: آتش زدن کاه و کلش بعد از برداشت محصول طبق ماده 688 قانون مجازات اسلامي و ماده 20 قانون هواي پاک ممنوع بوده، جرم تلقي شده و متخلفان با تشکيل پرونده قانوني به مراجع قضايي معرفي خواهند شد.خاني خاطرنشان مي کند: اداره جهاد کشاورزي با برگزاري جلسات توجيهي براي کشاورزان و آموزش روش‌هاي جايگزين مي‌تواند در کاهش اين معضل کمک شاياني کند.
ريشه اين باور قديمي غلط از کجاست؟
در دهه 1980 با مکانيزه شدن کشاورزي و تغييرات در بازار کار، استفاده از کمباين براي برداشت محصول رايج شد و جايگزين اقدام سنتي شد. اين امر پيامد بزرگي داشت، زيرا برداشت محصولات باماشين آلات، بقاياي گياهي بسياري را در مزرعه باقي مي‌گذارد، در حالي که در برداشت سنتي و دستي اين اتفاق نمي‌افتاد.
معاون توليدات گياهي سازمان جهاد کشاورزي آذربايجان غربي با تاييد اين مطالب مي‌گويد: اين امر دو گزينه پيش روي کشاورزان قرار مي‌داد يا بقاياي گياهي باقي مانده را با استفاده از ماشين‌هايي قطع و جمع آوري کنند يا آن را بسوزانند، که گزينه دوم به دليل سهولت و ارزان بودن، ارجحيت بيشتري دارد.
آذربايجان غربي استاني با اقتصاد مبتني بر توليد کشاورزي با ارزش افزوده پايين است و هنوز صنعت و تجارت نتوانسته در اين منطقه جايگاه مطلوب خود را باز يابد. به همين علت سياست‌هاي دولت در خريد تضميني گندم و کلزا موجب شده تا کشاورزان استان بلافاصله بعد از پايان برداشت محصول براي کسب سود بيشتر اقدام به پاکسازي مزارع کرده و کشت سيفي جات و ذرت علوفه اي را جايگزين آن کنند.
با توجه به اين که آتش زدن مزارع گندم، جو و کلزا پس از برداشت محصول نه تنها هزينه چنداني ندارد، بلکه عاملي در مسير شتاب بخشي و اقدام سريع در زمينه آماده سازي زمين براي کشت دوم است.
به گزارش عصرآذربايجان به نقل از ايرنا ،به نظر مي‌رسد در اين خصوص کشاورزاني که دست به اين اقدام مي‌زنند، همچنان نيازمند آگاهي نسبت به اين اقدام تخريبي هستند و مراجع ذيصلاح از جمله جهادکشاورزي بايد اين نوع اقدامات را به صورت مستمر در دستور کار خود قرار داده تا آتش زدن مزارع براي هميشه در حوزه کشاورزي آذربايجان‌غربي از ميان برود.