صنايع تبديلي پلي بين کشاورزي و توسعه پايدار روستاها

اگر توليد به سمت فرآوري و ارتقاي کيفيت محصول هدايت شود، مي‌توان نه تنها از ضايعات کاست، بلکه محصولي با ارزش افزوده بالا براي بازارهاي داخلي و خارجي ارائه کرد. صنايع کوچک روستايي که هميشه مورد توجه برنامه‌ريزان و سياست‌گذاران بوده‌اند، ظرفيت بالايي در کاهش بيکاري، توزيع عادلانه درآمد و کم کردن فاصله بين شهر و روستا دارند.
وجود صنايع تبديلي و تکميلي، محور مهمي براي استقلال اقتصادي و توسعه پايدار کشور به حساب مي‌آيد. پژوهش‌ها نشان مي‌دهند که توسعه اين صنايع، نه تنها از بيکاري‌هاي دائمي و فصلي در روستاها مي‌کاهد، بلکه بهره‌وري را بالا مي‌برد، توليدات را افزايش مي‌دهد، پيوند کشاورزي و صنعت را مستحکم مي‌کند و در نهايت، نيازهاي اساسي جامعه را تأمين کرده و نابرابري‌هاي منطقه‌اي را کاهش مي‌دهد.
زنجان پر ظرفيت در کشاورزي و صنايع تبديلي
استان زنجان يکي از استان‌هايي است که ظرفيت‌هاي کشاورزي و صنايع غذايي آن کمتر از آنچه بايد، شناخته شده است. تنوع محصول، کيفيت توليدات و حجم برداشت در برخي محصولات، اين استان را به جايگاهي ويژه رسانده است.زيتون زنجان نمونه‌اي روشن از اين ظرفيت‌ها است. محصولي که در سال‌هاي پربار تا 80 هزار تن برداشت مي‌شود، يعني دو برابر رودبار که به‌عنوان قطب زيتون کشور شناخته مي‌شود. کارشناسان معتقدند اگر به‌ جاي فروش خام، روي فرآوري و توليد روغن‌هاي خاص سرمايه‌گذاري شود، ارزش افزوده‌اي معادل 20 برابر ايجاد خواهد شد، ظرفيتي که مي‌تواند زنجان را به يکي از بازيگران اصلي بازار زيتون در کشور و حتي خارج از کشور تبديل کند.
پرورش مرغ و ماهي نيز از ديگر مزيت‌هاي استان است. روزانه حدود 150 هزار تن مرغ در زنجان توليد مي‌شود که بخش زيادي از آن به ديگر استان‌ها ارسال مي‌شود. در حوزه آبزي‌پروري هم با توليد 20 هزار تن ماهي در سال و فعاليت هزار واحد پرورش، امکان صادرات مستقيم به بازارهايي مثل روسيه وجود دارد؛ بازاري که کارشناسان آن را فرصت طلايي براي استان مي‌دانند.با اين حال، نبود صنايع قرآوري و بسته‌بندي، همچنان گره‌اي جدي در مسير بهره‌برداري کامل از اين ظرفيت‌هاست. بخش قابل توجهي از محصولات خام به بازار عرضه مي‌شود و همين موضوع مانع دستيابي به سود بيشتر و بازارهاي رقابتي‌تر مي‌شود.
از سوي ديگر، آمار تسهيلات پرداختي نشان مي‌دهد نگاه دولت به تقويت اين بخش جدي‌تر شده است. تنها تا مرداد 1404، بيش از 1/3 همت تسهيلات در استان پرداخت شده که رشد 36 درصدي نسبت به سال قبل دارد. اين تسهيلات در نوسازي ناوگان کشاورزي (تراکتور، کمباين، ادوات)، تأمين بذرهاي گواهي‌شده و همچنين حمايت از طرح‌هاي اقتصادي مثل احداث سردخانه، مرکز بسته‌بندي کشمش و واحدهاي فرآوري هزينه شده است؛ اقداماتي که هم به بهبود کيفيت توليد کمک مي‌کند و هم اشتغال پايدار ايجاد مي‌کند.
در مجموع، زنجان با توليد سالانه نزديک به 3 ميليون تن محصولات زراعي و باغي و فعاليت حدود 100 هزار بهره‌برداردر رديف قطب‌هاي کشاورزي کشور قرار دارد، اما آنچه کارشناسان بر آن تأکيد دارند لزوم عبور از توليد خام و حرکت به سمت فرآوري، بسته‌بندي و صادرات هدفمند است؛ مسيري که اگر با جذب سرمايه‌گذاري و حمايت‌هاي مالي همراه شود، مي‌تواند زنجان را به يکي از استان‌هاي پيشرو در ااقتصاد کشاورزي ايران بدل کند.
در اين رابطه معاون توسعه بازرگاني و صنايع تبديلي سازمان جهاد کشاورزي استان زنجان مي‌گويد: تاکنون نزديک 500 مجوز صنايع تبديلي در بخش کشاورزي استان صادر شده که 220 واحد از آن‌ها با اشتغالزايي بيش از سه هزار و 200 نفر به بهره‌برداري رسيده است.
مظفر يوسفي‌پور مي‌افزايد: اين واحدها با ظرفيت خوراک حدود دو ميليون تن انواع محصولات کشاورزي توانسته‌اند سالانه نزديک به يک ميليون و 700 هزار تن محصول نهايي توليد کنند. اين صنايع نقش مهمي در حمايت از کشاورزان و جلوگيري از خام‌فروشي ايفا مي‌کنند.وي ادامه مي‌دهد: صنايع تبديلي شامل مجموعه فعاليت‌هاي صنعتي مرتبط با فرآوري محصولات کشاورزي از طريق تغييرات فيزيکي و شيميايي، ذخيره‌سازي، بسته‌بندي و توزيع است. خوشبختانه استان زنجان در زمينه نظارت و بازرسي بر فعاليت کارخانجات فرآوري و کارخانجات آرد، در مقايسه با بسياري از استان‌ها عملکرد مطلوبي داشته است.
خام‌فروشي سيب‌زميني و حبوبات؛ حلقه مفقوده کشاورزي زنجان
با وجود جايگاه بالاي زنجان در توليد محصولاتي مانند سيب‌زميني، لوبيا و گوجه‌فرنگي، هنوز هيچ واحد فرآوري مرتبط با اين محصولات در استان فعال نيست. همين موضوع باعث خام‌فروشي و از دست رفتن ارزش افزوده مي‌شود. به گفته مسئولان و کارشناسان مذاکراتي با شرکت‌هاي بزرگ غذايي در جريان است تا صنايع فرآوري حبوبات و گوجه‌فرنگي در استان راه‌اندازي شود و زنجان بتواند از ظرفيت‌هاي توليدي خود بهره اقتصادي بيشتري ببرد. هادي سالک معراجي کارشناس کشاورزي مي‌گويد: تکميل زنجيره ارزش و توسعه صنايع تبديلي، شرط اصلي تبديل زنجان به قطب صنايع غذايي کشور است. وي با تاکيد بر اينکه صنايع تبديلي به‌عنوان يکي از ارکان مهم اقتصاد، نقش کليدي در تبديل مواد اوليه به محصولات نهايي و نيمه‌نهايي دارند، مي‌افزايد:.اين صنايع نه‌تنها موجب ايجاد ارزش افزوده بالا مي‌شوند، بلکه سهم قابل توجهي در اشتغال‌ذايي، توسعه فناوري و کاهش وابستگي به واردات ايفا مي‌کنند. با بهبود فرآيند توليد و ارتقاي کيفيت محصولات، صنايع تبديلي مي‌توانند زمينه‌ساز خودکفايي اقتصادي شده و در نهايت به ارتقاي سطح رفاه و کيفيت زندگي جامعه کمک کنند. مدير جهاد کشاورزي سلطانيه نيز توسعه گلخانه‌ها و صنايع تبديلي را از اولويت‌هاي مهم اين شهرستان مي‌داند و مي‌گويد: تاکنون مجوز احداث 30 هکتار گلخانه در شهرستان صادر شده و پيگيري‌ها براي افزايش اين ميزان ادامه دارد. هادي ياسر مي‌افزايد: با توجه به جايگاه سلطانيه به‌عنوان دومين شهرستان توليدکننده سيب‌زميني (هم بذري و هم خوراکي) در استان، راه‌اندازي صنايع تبديلي براي فرآوري سيب‌زميني از برنامه‌هاي محوري است. اين اقدام مي‌تواند نقش مؤثري در تنظيم بازار ايفا کرده و سلطانيه را به قطب صنايع تبديلي استان تبديل کند. با توجه به ظرفيت‌هاي بالاي کشاورزي و صنايع غذايي استان زنجان، توسعه صنايع تبديلي و تکميلي نقش تعيين‌کننده‌اي در اقتصاد منطقه دارد. اين صنايع مي‌توانند جلوي خام‌فروشي محصولات را بگيرند، ارزش افزوده قابل توجهي ايجاد کنند و فرصت‌هاي شغلي جديد به ويژه در مناطق روستايي فراهم کنند. تجربه شهرستان سلطانيه نشان مي‌دهد که با برنامه‌ريزي و حمايت‌هاي مناسب، مي‌توان توليدات کشاورزي مانند سيب‌زميني، حبوبات و ساير محصولات را به سمت فرآوري و بسته‌بندي هدايت کرد و ضمن بهبود کيفيت محصولات، نقش استان در بازارهاي داخلي و خارجي را ارتقا داد.
به گزارش عصرآذربايجان به نقل از ايسنا،به بيان ساده، وقتي کشاورزي با صنعت پيوند بخورد، هم کشاورزان سود بيشتري مي‌برند، هم اقتصاد منطقه رشد مي‌کند و هم مردم از محصولات باکيفيت بهره‌مند مي‌شوند؛ مسيري که زنجان با سرمايه‌گذاري در صنايع تبديلي و تکميلي مي‌تواند به خوبي آن را عملي کند.