صندوق‌هاي تدفين صفويان؛ گنجينه‌ هنر، تاريخ و ايمان

بر اساس مستندات تاريخي، شيخ صفي‌الدين اردبيلي متولد 713 - 631 ش. برابر با 735 - 650 ق، نياي بزرگ دودمان صفويان از سادات بومي اردبيل ايران و هشتمين نسل از تبار فيروزشاه زرين‌کلاه بوده و فيروزشاه نيز از سادات بومي کردستان ايران بوده است.
شيخ صفي‌الدين اردبيلي روز دوشنبه دوازهم محرم سنه 735 قمري، بعد از نماز صبح در سن 85 سالگي وفات يافت و روز بعد به وقت نماز ظهر در مجاورت خلوت خانقاه خويش دفن شد.
بقعه جهاني شيخ صفي‌الدين اردبيلي مجموعه‌اي آرامگاهي و خانقاهي در اردبيل است و از هنرهاي مختلف ترکيب و تزيين يافته است ، هنر معماري شاخص‌ترين ويژگي اين مجموعه است که مهم‌ترين نمود آن در گنبد الله الله به چشم مي‌خورد.
توحيد سيف ، کارشناس روابط عمومي اداره کل ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي استان اردبيل اظهار کرد: در اين مجموعه 14 صندوق قبر وجود دارد که صندوق‌هاي قبر شيخ صفي‌الدين اردبيلي، شاه اسماعيل و محي‌الدين محمد از مهم‌ترين اين آثار هستند و به همين دليل سه صندوق فوق‌الذکر در فهرست آثار ملي به ثبت رسيده‌ است.
وي ادامه داد: صندوق قبر شيخ صفي‌الدين اردبيلي به شماره ثبت 728 و صندوق قبر شاه اسماعيل صفوي به شماره ثبت 727در سال 1396 و صندوق قبر محيي الدين محمد به شماره ثبت 1215 در سال 1397 و در فهرست آثار ملي ايران ثبت شده‌ است.
او تصريح کرد: دو صندوقچه مربوط به قبور شيخ صفي‌الدين اردبيلي و شاه اسماعيل مهم‌ترين صندوقچه‌ها هستند که ظرافت ويژه‌اي در اجراي اين آثار هنري به کار گرفته شده است.
وي افزود: در هر دو صورت بسياري از محققان در اين نظر مشترک هستند که صندوقچه نفيس قبر شيخ صفي در دوره صفويان بازسازي شده است ، مورخان همچنين نوشته‌اند که اين صندوقچه از ابتدا بر روي قبر شيخ صفي قرار داشته و هيچگاه در طول قرن‌ها جاي آن تغيير نکرده است.
او ادامه داد: محققان معتقدند بخش‌هاي اصلي اين صندوقچه از چوب درختان چنار، گلابي، ملچ، آبنوس و فوفل ساخته شده و براي منبت‌کاري و معرق‌کاري روي آن از چوب درختان شمشاد و گلابي جنگلي استفاده کرده‌اند.
وي اضافه کرد: صندوقچه قبر شاه اسماعيل صفوي نمونه‌اي خاص‌تر از اين صندوقچه‌هاست، تا جايي که آرتور اپهام پوپ تاجر و هنرشناس مشهور آمريکايي در بازديدي که از اين مجموعه در دهه ?? شمسي داشته در مورد آن نوشت: »ديگر تهيه نظير چنين صندوقي مقدور نيست.«
علاوه بر مرمت‌هايي که در گذشته بر روي اين آثار انجام شده در حال حاضر نيز اداره کل ميراث‌ فرهنگي، گردشگري و صنايع‌ دستي استان اردبيل و واحد آزمايشگاه حفاظت و مرمت اين اداره کل برنامه مرمتي و حفاظتي ويژه‌اي را براي آنها در نظر دارد.
مجموعه تاريخي و جهاني شيخ صفي‌الدين اردبيلي به عنوان آرامگاه اجداد، شهرياران و برخي بزرگان عصر صفوي، شکوه معماري مذهبي دوره ايلخاني تا صفويه را به نمايش مي‌گذارد و آثار، تزئينات و جلوه‌هاي هنري گنبدها و کتيبه‌هاي آن، توجه گردشگران و جهانگردان داخلي و خارجي را جلب مي‌کند.
فضاهاي مختلفي مانند مقبره شيخ صفي، گنبد الله الله، آرامگاه شاه اسماعيل اول، موزه چيني خانه، جنت سرا، شهيدگاه و موزه باستان‌شناسي در مجموعه تاريخي جهاني شيخ صفي‌الدين اردبيلي وجود دارد و مورد بازديد گردشگران و علاقه‌مندان قرار مي‌گيرد.
به گزارش عصرآذربايجان به نقل از ايرنا،در هشتصد و بيست و پنجمين جلسه شوراي عالي انقلاب فرهنگي کشور، روز چهارم مرداد سالروز استقرار سلسله صفويه، در تقويم رسمي کشور به نام روز بزرگداشت شيخ صفي‌الدين اردبيل نام‌گذاري شده است.