فرصت‌ها و چالش‌هاي توليد ميوه‌هاي تابستانه در آذربايجان‌غربي

محصولات شاخص اين استان نه تنها بازار داخلي را تأمين مي‌کند، بلکه بخشي از صادرات کشاورزي ايران را به کشورهاي منطقه شکل مي‌دهد. سيب، انگور، گيلاس، هلو، شليل، زردآلو و آلبالو، نام‌هايي آشنا در سبد توليدات باغي اين خطه هستند که هرکدام ظرفيت‌هاي اقتصادي و اشتغال‌زايي قابل‌توجهي دارند.
با اين حال، در سال‌هاي اخير عواملي چون تغييرات اقليمي، کمبود منابع آبي، نوسانات بازار و ضعف زيرساخت‌هاي صنعتي، زنگ هشدار را براي آينده اين جايگاه به صدا درآورده است.
اکنون بيش از هر زمان، حرکت به سوي شيوه‌هاي نوين باغداري، مديريت بهينه منابع و توسعه صنايع تبديلي، ضرورتي اجتناب‌ناپذير است که در اين گزارش، به بررسي وضعيت توليد، ظرفيت‌هاي صنعتي، برنامه‌هاي پژوهشي و مهم‌ترين چالش‌ها بر اساس گفت‌وگو با سه مقام مسئول در حوزه جهاد کشاورزي، صنعت و معدن و مرکز تحقيقات کشاورزي استان مي‌پردازيم.
آذربايجان غربي يکي از قطب‌هاي اصلي توليد ميوه‌هاي باغي در کشور
محمدرضا اصغري، رييس سازمان جهاد کشاورزي آذربايجان‌غربي، اين استان را يکي از قطب‌هاي اصلي توليد ميوه‌هاي باغي در کشور مي‌داند و در اين رابطه گفت: 65 هزار هکتار سطح زير کشت سيب داريم که سالانه بيش از يک ميليون تن محصول توليد مي‌شود. سطح زير کشت انگور 22 هزار هکتار با توليد 190 هزار تن، گيلاس 3700 هکتار با 25 هزار تن محصول، زردآلو 3600 هکتار با 29 هزار تن، شليل 3 هزار هکتار با 31 هزار تن و آلبالو 1950 هکتار با 19 هزار تن است.
به گفته او، عمده توليد اين محصولات در شهرستان‌هاي اروميه، خوي، مياندوآب، مهاباد، اشنويه، سلماس، شاهين‌دژ و نقده انجام مي‌شود که هرکدام ويژگي‌هاي اقليمي خاص خود را دارند.
اصغري، مهم‌ترين مشکلات بخش باغباني استان را کمبود منابع آبي، مشکلات تأمين برق براي چاه‌هاي برقي، افزايش قيمت نهاده‌هايي نظير کود و سم، هزينه بالاي کارگري، ناپايداري بازار و خسارت‌هاي ناشي از سرمازدگي و تغييرات اقليمي برشمرد. او معتقد است: راه‌حل در »توسعه عمودي باغات« است؛ يعني افزايش توليد و کيفيت در واحد سطح از طريق بهبود عملکرد باغ‌هاي موجود، حذف باغات درجه سه و جايگزيني آن‌ها با ارقام کم‌نياز به آب.وي همچنين اجراي کشاورزي قراردادي را راهي براي ايجاد اطمينان بين کشاورز و خريدار و تنظيم بازار مي‌داند.
فرسودگي تجهيزات،صادرات فله اي از چالش‌هاي صنايع تبديلي آذربايجان غربي
سخاوت خيرخواه، سرپرست اداره کل صنعت، معدن و تجارت آذربايجان‌غربي، گفت: اين استان، در توليد کنسانتره ميوه با 21 واحد و ظرفيت 154 هزار و 740 تن و در قندريزي با 41 واحد و ظرفيت 453 هزار تن، رتبه اول کشور را دارد. همچنين در توليد پوره ميوه با 27 واحد و ظرفيت 123 هزار تن، رتبه دوم را کسب کرده‌ايم.
وي در ادامه گفت: اين ظرفيت‌ها نه تنها براي جلوگيري از هدررفت محصول، بلکه براي افزايش ارزش افزوده و امکان صادرات غيرمستقيم حياتي هستند. با اين حال، همه ظرفيت‌ها فعال نيستند.
آذربايجان غربي مهد توليد ميوه هاي معتدله
اسماعيل عليزاده، رييس مرکز تحقيقات،آموزش کشاورزي و منابع طبيعي آذربايجان‌غربي نيز با يادآوري پيشينه تاريخي باغداري استان گفت: آذربايجان‌غربي مهد توليد ميوه‌هاي معتدله مانند سيب، گلابي، هلو، شليل، گيلاس و آلبالو است و سابقه طولاني در کشت انگور دارد. برخي ارقام بومي مانند انگور سياه رقم رشه در منطقه سردشت منحصر به اين استان است. در سال‌هاي اخير، تغييرات اقليمي موجب گسترش کشت پسته و بادام نيز شده است.
عليزاده بر ضرورت استفاده از شيوه‌هاي نوين باغداري و جابجايي فعاليت‌ها بر اساس الگوي کشت تأکيد دارد و به گفته او، جايگزيني محصولات کم‌آب‌بر مانند انگور، بادام و پسته در باغات کم‌بازده، نه تنها مصرف آب را کاهش مي‌دهد، بلکه راندمان توليد را افزايش مي‌دهد.
رئيس مرکز تحقيقات کشاورزي استان گفت: از ديگر روش‌هاي نويني که اين مرکز توصيه مي‌کند هرس تابستانه در باغ‌هاي هسته‌دار، توليد ميوه در گلخانه (به‌ويژه انگور و هلو و شليل)، استفاده از سايبان براي جلوگيري از آفتاب‌سوختگي و بهره‌گيري بهينه از سردخانه‌ها براي کنترل عرضه و کاهش ضايعات است.
وي ادامه داد: محورهاي اصلي تحقيقات اين مرکز عبارتند از کاهش مصرف آب، جايگزيني محصولات کم‌آب‌بر، روش‌هاي نوين کنترل نور خورشيد، توسعه هرس تابستانه و تعيين متدهاي کم‌هزينه براي نگهداري محصولات در سردخانه. اين مرکز از طريق روز مزرعه، طرح ياوران توليد، کارگاه‌هاي آموزشي و مشاوره مستقيم با باغداران در ارتباط است.
به گزارش عصرآذربايجان به نقل از ايسنا؛ بررسي داده‌ها و اظهارات مسئولان استاني نشان مي‌دهد که آذربايجان‌غربي ترکيبي کم‌نظير از ظرفيت‌هاي توليدي، صنعتي و پژوهشي در حوزه ميوه‌هاي تابستانه دارد. اين استان مي‌تواند علاوه بر تأمين نياز داخلي، سهم بيشتري در بازارهاي صادراتي منطقه کسب کند.با اين حال، کمبود منابع آب، تغييرات اقليمي، ضعف زيرساخت‌هاي صنعتي، مشکلات بازار و صادرات از تهديدهايي هستند که بايد با برنامه‌ريزي دقيق بر آن‌ها غلبه کرد.راهکارهايي مانند اجراي الگوي کشت و جايگزيني محصولات کم‌آب‌بر، توسعه صنايع تبديلي و جلوگيري از صادرات فله‌اي، احياي واحدهاي راکد صنعتي و جذب سرمايه‌گذاري جديد، نوسازي تجهيزات و بهبود زيرساخت‌هاي شهرک‌هاي صنعتي و تقويت ارتباط بين پژوهش و توليد مي‌تواند مسير آينده اين بخش را تضمين کند؛ اگر اين راهکارها به شکل منسجم و با همکاري همه بخش‌ها اجرا شود، آذربايجان‌غربي مي‌تواند جايگاه خود را به عنوان قطب توليد و فرآوري ميوه‌هاي تابستانه در ايران و منطقه تثبيت کرده و حتي ارتقا دهد.