"مشکول" منبر 900 ساله مسلمانان در استان اردبيل

بنا بر نقل تاريخ، پيامبر اسلام (ص) بعد از هجرت از مکه به مدينه با تکيه بر درخت خرمايي به ايراد خطبه مي‌پرداخته تا اينکه يکي از صحابه، ساخت منبري را پيشنهاد کرده تا حضرت بر آن بنشيند و مردم او را راحت ببينند و به راحتي به ايراد سخن پردازد.
گويا پيش از ساخت منبر، سکويي از گِل ساخته بودند و پيامبر خدا (ص) بر روي آن مي‌نشست، اما استفاده از منبر چوبي در سال هفتم هجري قمري مرسوم شده است.
کهن‌ترين منبرهاي باقي‌مانده در ايران را نيز مربوط به دوران سلجوقيان ذکر کرده‌اند و در اين ميان، منبر مسجد ابيانه مربوط به سال ??? قمري و منبر روستاي مشکول از توابع استان اردبيل مربوط به سال 541 قمري از قديمي‌ترين منابر موجود است.
برابر اعلام اداره ميراث فرهنگي، گردشگي و صنايع دستي کوثر ، منبر چوبي مشکول موجود در اين شهرستان يک بار در سال 62 در بازسازي مسجد محل نگهداري آن و بار ديگر در سال 68 مرمت و کلاف‌بندي شده است و همچنان به مرمت و رسيدگي نياز دارد.
اصحاب فن مي‌گويند بايد منبر به اردبيل منتقل و تحت نظر متخصصان امر مرمت يا تعمير شود اما اهالي روستاي مشکول به منبر تاريخي مسجد خود به ديد هويت و نماد اصالت مي‌نگرند و راضي به نقل مکان آن نيستند و نگران هستند که منبر بعد از مرمت به محل اصلي خود انتقال داده نشود و مثلا سر از موزه در آورد.
رئيس اداره ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي شهرستان کوثر مي‌گويد: وجود کتيبه خط کوفي حاوي آياتي از سوره‌هاي توحيد و آيت‌الکرسي در بدنه منبر مشکول، به قدمت و ارزش تاريخي و فرهنگي آن افزوده است در آن کتيبه طول منبر را 184 عرض آن را 120 و ارتفاع منبر را 226 سانتي متر نوشته‌اند و منبر، درب و چند پله داشته که از بين رفته است.
سيده فاطمه مجيدي ادامه داد: در کتيبه منبر به تعلق داشتن منبر به قرون مياني اسلامي (541هجري قمري) و ساخت به دست "خليل بن ابراهيم حنان" اشاره شده است و اهالي مي‌گويند: نام ديگر منبر مشکول "حاج عبدالله" بوده است.
به گفته او، اهالي مشکول در ادوار گذشته به نيت جابجا نشدن يا پيشگيري از سرقت منبر، پايه‌هاي آن را در خاک کف مسجد محکم کرده بودند و به مرور زمان، قسمت‌هايي از پايه منبر پوسيده و از بين رفته است.
در ساخت منبر مشکول، تکنيک منحصر به فردي به کار رفته و از هيچگونه بست فلزي و چوبي استفاده نشده است، تمام قطعات منبر به روش فاق و زبانه‌اي در داخل هم قرار گرفته‌اند و خلل و فرجي در بين قطعات ديده نمي‌شود و بست هاي فلزي که در برخي قسمت‌هاي منبر ديده مي‌شود مربوط به دوره‌هاي بعد به ويژه دوره پهلوي است.
روح‌الله محمدي ، رئيس گروه باستان‌شناسي اداره کل ميراث‌ فرهنگي ، گردشگري و صنايع دستي استان اردبيل در مورد جنس و تزئينات اين منبر مي‌گويد: اين منبر با چوب آزاد ساخته شده و داراي تزيينات منبت کاري و مشبک بوده و تزئينات منبر گياهي، هندسي و ترکيبي از آن دو است.وي افزود: منبر داراي در ورودي و احتمالا 4 پله بوده که در و پله‌هاي آن از بين رفته يا مورد سرقت واقع شده است و بخش‌هايي از کتيبه منبر نيز ساييده شده و ناخواناست.
او ادامه داد: منبر داراي 13 کتيبه به خط کوفي شجري شامل آياتي از کلام اله مجيد (سوره توحيد و آيه الکرسي) و نام سازنده منبر و نويسنده کتيبه همراه با شخص اهدا کننده و سال ساخت منبر است.
محمدي مي‌گويد: منبر در وضعيت فعلي 184 سانتي‌متر طول 110 سانتي‌متر عرض و 226 سانتي‌متر ارتفاع دارد و بخش‌هايي از تزئينات منبت کاري و مشبک منبر از بدنه اصلي جدا و مفقود شده است.
به گزارش عصرآذربايجان به نقل از ايرنا، اين اثر تاريخي با قدمت بيش از 9 قرن، اسرار تاريخي بسياري را در دل خود جاي داده و از پس اعصار به نگاه دلسوزانه اهالي و دست‌هاي ظريف و هنرمندانه اصحاب فن و متخصصان منابر تاريخي چشم دوخته است تا در گذار روزگاران باقي بماند و همچنان فرياد اسلام مبين را بيانگر باشد.