موسيقي آشيقي، روايتگر فرهنگ و هنر هزار ساله زنجان

ساز »قوپوز« در دستان هنرمندان زنجاني، راوي داستان‌هايي است که از سده‌هاي گذشته به يادگار مانده و همچنان در آيين‌هاي سنتي و محافل ادبي و هنري اين استان طنين‌انداز است.
جايگاه و ويژگي‌هاي هنري موسيقي آشيقي در زنجان از ساختاري بداهه و پويا برخوردار است و هنرمند آشيق در اين مکتب، همزمان نقش شاعر، نوازنده و خواننده را ايفا مي‌کند.مضامين اشعار که عمدتا به زبان ترکي آذري سروده مي‌شود، طيف گسترده‌اي از مفاهيم از جمله ستايش حق‌تعالي، بيان حماسه‌هاي ميهني، حکايت‌هاي عاشقانه و نصايح اخلاقي را در بر مي‌گيرد.
تمامي اين ويژگي ها موجب شده تا موسيقي آشيقي به يکي از ابزارهاي مهم انتقال ارزش‌هاي فرهنگي به نسل‌هاي نوين تبديل شود.
پيشکسوتان اين رشته با استمرار آموزش علاقه مندان موسيقي آشيقي زنجان با وجود دشواري‌هاي پيش‌رو در عرصه هنر نواحي با تکيه بر آموزش‌هاي سينه‌به‌سينه در تلاش براي تربيت شاگردان و تداوم اين سنت ديرپا بوده‌اند.با اين حال، کارشناسان حوزه موسيقي بر اين باورند که بقاي اين هنر در عصر ديجيتال، نيازمند اتخاذ سياست‌هاي حمايتي جدي‌تر از سوي نهادهاي متولي فرهنگ و هنر است.
برگزاري جشنواره‌هاي تخصصي موسيقي آشيقي در زنجان و فراهم‌سازي بستر براي مستندسازي آثار پيشکسوتان اين حوزه از جمله مطالبات هنرمندان اين عرصه است.
به اعتقاد صاحب‌نظران، ثبت اين ميراث معنوي و ايجاد آرشيوي جامع از سبک‌هاي اجرايي آشيق‌هاي زنجان مي‌تواند گامي مؤثر در جهت حفاظت از اين هنر ملي باشد.هنرمندان پيشکسوت موسيقي آشيقي زنجان که عمري چندين ساله را در اين راه صرف کرده اند معتقدند اين هنر بايد به عنوان ميراث ناملموس به آيندگان منتقل شود تا به فراموشي سپرده نشود.
ضرورت حمايت براي خاموش نشدن ساز آشيق ها در زنجان
آشيق ستار خدايي از جمله هنرمندان نام آشناي شهر زنجان در خصوص چگونگي ورود به اين هنر گفت: در روستاي آقچه پيره استان به دنيا آمدم، در 13 سالگي به شهر زنجان مهاجرت کردم، از طرفي چون پدرم آشيق بود با ساز قوپوز آشنايي کامل پيدا کردم.وي با بيان اينکه به خاطر علاقه اي که داشته اين مسير را ادامه داده و داستان هاي آن را از پدرش و ديگر اساتيد فرا گرفته است، ادامه داد: از سال 60 به بعد فعاليت اصلي و حرفه اي من با موسيقي آشيقي آغاز شد و با علاقه اي که داشتم 24 داستان را آموختم.
اين هنرمند پيشکسوت موسيقي آشيقي زنجان با بيان اينکه در مجموع 24 داستان فرا گرفته و آنها را در قالب کتاب به چاپ رسانده است، اضافه کرد: اين موسيقي اصيل از سال هاي بسيار دور توسط اساتيد بنام به زمان حاضر رسيده است و بايد به آيندگان نيز منتقل شود.
وي با بيان اينکه براي تحقق اين مهم با همکاري اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامي و همچنين اداره کل ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي استان در جشنواره هاي مختلفي شرکت کرده است، اظهار کرد: هنرمندان آشيق مطالبات و خواسته هايي دارند که حمايت هاي اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامي مي تواند نقش بسيار تعيين کننده اي در تحقق آنها داشته باشد.
خدايي با بيان اينکه هنرمندان موسيقي آشيق مشکلات متعددي دارند، افزود: کارگروهي در اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامي استان تشکيل شده تا مشکلات اين دسته از هنرمندان بررسي شود.وي با بيان اينکه هنرمندان آشيق بدون هيچ چشمداشتي به فعاليت هنري خود در ادوار مختلف پرداخته اند، ابراز اميدواري کرد: همچنان ساز موسيقي آشيقي پابرجا باشد و هنرمندان بدون هيچ دغدغه اي به کار خود ادامه دهند.
درخواست تسهيلگري براي فعاليت آشيقهاي زنجان
آشيق مهدي نجفي ديگر هنرمند موسيقي آشيقي زنجان از بخش قره پشتلو روستاي سهرين استان زنجان است که از سال 73 با ساز آشيق آشنا شده و قدم در اين وادي گذاشته است، ادامه داد: در برنامه اي فاخر با عنوان آيين گنجينه هاي زنده بشري اداره کل ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دسني زنجان تجليل شده است که در نوع خود بسيار خاص بود و جاي قدرداني دارد.
قدرداني بابت بيمه آشيق ها در زنجان
هنرمند پيشکسوت ديگر موسيقي آشيقي زنجان ذوالفقار عيسي بيگلو که 42 سال در اين هنر فعاليت کرده است گفت:من از دوران کودکي با پدرم در اين هنر فعاليت مي کردم و به مرور زمان، اين هنر را ياد گرفتم.وي با بيان اينکه از هشت سالگي چگونگي نواختن ساز را آموختم، اضافه کرد: 42 سال است که در اين هنر فعاليت مي کنم و در مراسمي نظير جشن عروسي حضور مي يابم.عيسي بيگلو با بيان اينکه در حال حاضر اين هنر اصيل را به چند شاگرد علاقه مند آموزش مي دهم، افزود: به عنوان يک هنرمند از برگزاري برنامه هايي در راستاي تقدير از فعالان و پيشکسوتان موسيقي آشيقي زنجان قدرداني مي کنم.
وي خواسته و مطالبه خود را حمايت و مساعدت دستگاههاي متولي از موسيقي آشيقي زنجان ذکر کرد و گفت: از دولت تشکر مي کنم که به بيمه اين قشر توجه کرده و زمينه فعاليت و بازنشستگي آنان را فراهم نموده است.
هنرمند پيشکسوت ديگر موسيقي آشيقي زنجان با بيان اينکه در حال حاضر يکسال است به بازنشستگي نايل شده است، گفت: درخواست داريم اين هنر ناملموس باقي بماند و بتوانيم آن را به آيندگان منتقل کنيم چرا که نياکان و گذشتگان نيز اين هنر را به ما ياد دادند و منتقل کردند.معاون ميراث فرهنگي زنجان نيز با بيان اينکه از 28 ارديبهشت تا سوم خرداد به عنوان هفته ميراث فرهنگي در سازمان جهاني ايکوم(شوراي بين‌المللي موزه‌ها) ثبت شده است، گفت: با توجه به نامگذاري 31 ارديبهشت به عنوان روز تجليل از گنجينه هاي زنده بشري، ميراث فرهنگي استان زنجان تصميم گرفت از حاملان ميراث فرهنگي در فهرست آثار ملي ثبت شده در حوزه ميراث ناملموس دعوت و تجليل کند.
محمدرضا محمدپور افزود: ميراث فرهنگي استان درصدد است که چنين برنامه هايي را ادامه دهد و در حوزه ميراث ناملموس، هنرمندان و حاملان ميراث فرهنگي را بيش از گذشته به جامعه معرفي کند.وي خاطر نشان کرد: هر چند کار زيادي از دست ميراث فرهنگي استان بر نمي آيد اما برگزاري چنين برنامه هايي و شنيدن مشکلات آنان مي تواند نتايج خوبي را به همراه داشته باشد.
برآيند:امروزه که موسيقي نواحي در سايه مدرنيته با تهديد فراموشي روبروست، هنر آشيقي در زنجان با تکيه بر اصالت و مقبوليت مردمي، همچنان زنده مانده است.
به گزارش عصرآذربايجان به نقل ازايرنا، توجه به پتانسيل‌هاي توريسم فرهنگي و گنجاندن اين موسيقي در برنامه‌هاي رسمي گردشگري استان مي‌تواند ضمن معرفي بيش از پيش اين هنر، بستر اقتصادي مناسبي را براي هنرمندان فراهم کرده و مانع از گسست زنجيره‌ي انتقال اين دانش شفاهي شود.