نسخه‌هاي ديجيتال کتاب و اقتصاد خانواده روايتي از فرهنگ مطالعه در آذربايجان غربي

هفته کتاب، فرصتي براي بازخواني وضعيت مطالعه و فرهنگ کتابخواني در آذربايجان غربي است؛ استاني که با وجود ظرفيت‌هاي بالاي فرهنگي، همچنان با چالش کاهش خريد کتاب‌هاي چاپي و تغيير الگوي مطالعه در ميان نسل‌هاي مختلف روبه‌رو است.
در اين گزارش با مصاحبه‌هاي ميداني نظر چند قشر مختلف مورد بررسي قرار گرفته که چالش‌هاي فردي خود از موضوع مطالعه و کتابخواني را عنوان کردند. گراني کتاب سبب کاهش تقاضا براي خريد
يک بانوي جوان تاثير گراني قيمت کتاب را از علل کاهش خريد بيان کرد و مي گويد: قبلاً مرتب کتاب مي‌خريدم، اما در حال حاضر با وجود اين گراني‌ها خريد کتاب از اولويت خارج شده؛ هرچند هنوز مطالعه را دوست دارم.
با رشد نسخه‌هاي ديجيتال ارزان‌قيمت، بخشي از جامعه به طور طبيعي به سمت اين نوع مطالعه رفته‌اند.
نسخه‌هاي الکترونيکي؛ انتخاب نسل جوان
يک دانشجوي جوان گفت: نسخه‌هاي الکترونيکي هم ارزان‌ترند هم در خانه‌هاي کوچک دانشجويي جايي را اشغال نمي‌کنند. او مي گويد: پيشتر من هم کتاب مي‌خريدم اما وقتي نسخه الکترونيکي اکثر کتابها موجود است بهتر است از اين ظرفيت استفاده شود.
فرهنگ مطالعه؛ حلقه مفقوده
در مقابل، يک بانوي فرهنگي و اهل مطالعه، ريشه اصلي کاهش مطالعه را اقتصادي نمي‌داند؛ بلکه »ضعف فرهنگ مطالعه« را عامل مهم‌تري معرفي مي‌کند.او کتابخانه‌ها را فضايي مناسب براي مطالعه کم‌هزينه مي‌داند و مي‌گويد: کتابخانه‌هاي عمومي امکان دسترسي ارزان به منابع را فراهم مي‌کنند؛ مسئله اصلي کمبود فرهنگ مطالعه است.
سرانه مطالعه؛ يک دقيقه کمتر از ميانگين کشوري
عليرضا نوروزي، مديرکل فرهنگ و ارشاد اسلامي آذربايجان غربي، با اشاره به اينکه سرانه مطالعه استان روزانه 14 دقيقه است، گفت: اين رقم تنها يک دقيقه با ميانگين کشوري فاصله دارد.
او معتقد است: کاهش خريد کتاب‌هاي چاپي نبايد به معناي کاهش مطالعه تلقي شود؛ زيرا مردم امروز بخش زيادي از محتواي مورد نياز خود را از طريق فضاي مجازي و نسخه‌هاي الکترونيکي مطالعه مي‌کنند.
اقتصادِ تنگ و کتاب‌هايي که از سبد خانوار حذف مي‌شوند
نوروزي يکي از عوامل اصلي کم‌رنگ شدن بازار کتاب را کاهش قدرت خريد مردم مي‌دانست و افزود: افزايش هزينه‌ها سبب شده کتاب چاپي در اولويت آخر سبد فرهنگي خانوار قرار گيرد.
به گفته نوروزي، قيمت نسخه‌هاي ديجيتال گاهي يک‌دهم نسخه چاپي است و همين تفاوت، انتخاب جوانان را توجيه کند.
وي با بيان اينکه تلاش براي افزايش سرانه مطالعه در استان ادامه دارد، اظهار کرد: دو طرح «روستاهاي دوستدار کتاب» و «پايتخت کتاب ايران» از مهم‌ترين برنامه‌ها در مسير ارتقاي فرهنگ کتابخواني هستند. خوشبختانه هر سال از ميان 10روستاي منتخب کشور در طرح دوستدار کتاب، معمولاً 2 تا 3 روستا از آذربايجان غربي انتخاب مي‌شود.نوروزي ادامه داد: در سال گذشته نيز اروميه در ميان پنج شهر برگزيده براي عنوان پايتخت کتاب ايران قرار گرفت که اين انتخاب نشان‌دهنده فعاليت‌هاي فرهنگي و توجه جامعه به مطالعه است.
چاپ 525 عنوان کتاب در آذربايجان غربي طي سال جاري
مديرکل فرهنگ و ارشاد اسلامي آذربايجان غربي با اشاره به چاپ کتاب در استان نيز افزود: طي سال جاري، 525عنوان کتاب در حوزه‌هاي مختلف علمي، داستان، شعر، فرهنگي و… در استان منتشر شده و آذربايجان غربي از نظر تنوع موضوعي در چاپ کتاب، يکي از استان‌هاي داراي غناي بالا به شمار مي‌رود.در کنار ديدگاه‌هاي مردمي، آمار و برنامه‌هاي نهاد کتابخانه‌هاي عمومي نيز تصوير مهمي از فعاليت‌هاي فرهنگي استان ارائه مي‌دهد.
نگهداري يک ميليون و 740 هزار جلدکتاب در کتابخانه‌هاي عمومي آذربايجان غربي خديجه معصومي، مديرکل نهاد کتابخانه‌هاي عمومي استان، در نشست خبري با خبرنگاران با اشاره به اجراي بيش از 500 برنامه فرهنگي در هفته کتاب، از افتتاح کتابخانه سيار، رويدادهاي »کتابستان مدرسه« و »کتاب براي همه«، عضويت رايگان سراسري و طرح »قاصدان کتاب« براي مناطق دوردست خبر مي‌دهد.به گفته او، کتابخانه‌ها در حال گذر از نقش سنتي به مراکز فعال فرهنگي و اجتماعي هستند.
استان داراي 67 هزار عضو فعال، 77 کتابخانه نهادي، 25 کتابخانه مشارکتي و 9 سالن مطالعه خودگردان است و يک‌ميليون و 740 هزار جلد کتاب در آن‌ها نگهداري مي‌شود.معصومي ادامه داد: همچنين سال جاري 5808 جلد کتاب به ارزش بيش از 5 ميليارد تومان به کتابخانه‌ها اهدا شده است.
وي يکي از مهم‌ترين رويکردهاي جديد کتابخانه‌ها را »تحول ديجيتال« از جمله امکان عضويت آنلاين، کارت مجازي و دسترسي آسان‌تر به خدمات براي کاربران در هر نقطه استان اعلام کرد. معصومي درباره استقبال جوانان از کتابخانه‌ها نيز گفت: به دليل تغيير ذائقه مطالعاتي نسل جديد و گرايش آنان به رسانه‌هاي ديجيتال، کتابخانه‌ها به‌سمت روزآمدسازي خدمات حرکت کرده‌اند.
وي افزود: استانداردسازي و تجهيز کتابخانه‌ها، افزودن منابع جديد، برگزاري نشست‌هاي نقد کتاب، کارگاه‌هاي آموزشي و برنامه‌هاي جنبي مانند مسابقات و قصه‌گويي از جمله اقداماتي است که براي جذب مخاطبان، به‌ويژه جوانان، اجرا مي‌شود.به گفته او، 40 درصد اعضاي کتابخانه‌هاي استان جوان هستند که شمار آن‌ها به 25 هزار نفر مي‌رسد.
نقش اساسي و مهم کتابداران در ترويج کتاب‌خواني
مديرکل نهاد کتابخانه‌هاي عمومي استان، نقش کتابداران را در ترويج فرهنگ مطالعه اساسي دانست و گفت: کتابداران با تقويت مهارت‌هاي ارتباطي و ارائه خدمات خلاقانه مي‌توانند ارتباط مؤثرتر با مراجعان برقرار و آن‌ها را به مطالعه ترغيب کنند.وي افزود: برگزاري دوره‌هاي آموزشي مانند مباني کتابداري، بوت‌کمپ طراحي خدمت براي نوجوانان و دوره‌هاي مديريت خانواده از جمله برنامه‌هايي است که با هدف ارتقاي توانمندي کتابداران و تقويت ارتباط مردم، به‌ويژه کودکان و جوانان، با کتابخانه‌ها برگزار شده است.به گزارش عصرآذربايجان به نقل از ايسنا؛ برآيند اين گفت‌وگوها نشان مي‌دهد که سرانه مطالعه در آذربايجان غربي تنها در عددها کاهش نيافته، بلکه الگوي مطالعه نيز دستخوش دگرگوني شده است.گراني کتاب، مشغله‌هاي تحصيلي، تغيير سبک زندگي و توسعه نسخه‌هاي ديجيتال، همگي عواملي هستند که رفتار مطالعاتي نسل‌هاي مختلف را تغيير داده‌اند.با اين حال، انتشار گسترده کتاب در استان، انتخاب روستاهاي متعدد به عنوان »دوستدار کتاب«، قرار گرفتن اروميه در ميان شهرهاي برگزيده»پايتخت کتاب ايران« و اجراي صدها برنامه ترويجي از سوي نهاد کتابخانه‌ها نشان مي‌دهد که تلاش براي تقويت فرهنگ مطالعه همچنان ادامه دارد.
آينده مطالعه در استان، بيش از هر چيز، نيازمند سرمايه‌گذاري فرهنگي، دسترس‌پذيري بيشتر کتاب و ترويج مداوم فرهنگ کتاب‌خواني است؛ فرهنگي که اگر تقويت شود، مي‌تواند فاصله امروز ميان نسل‌ها و کتاب را کم‌رنگ‌تر کند.