نه‌دن سانالدا يازيرام

ساراي محمدرضايي

سانال توپلوملاري فيزيکسل توپلوملارلا بيرگه دوام ائديب و ايکينجي حياتين امکانلاريني بيزلره تانيتديرير. بو ايکينجي حيات بلکه ده يئني امکانلارينا گؤره بير گون بيزيم فيزيکسل دونياميزي ايکينجي مرتبه‌يه ائنديريب و تام حياتيميزي ائتکيلنديره‌جک. سانال توپلوملاري يئني شهر قاوراميني دا يارادير. زامان و مکان سيخيشي بو توپلوملارين امکانلاريني داهادا قابارديب توپلوم تصويرينده جغرافيا اؤزلليک‌لريني يئني دن قاوراماغي گرکلي ائدير. کولتورل قونولاردا سانال شهرلري راديو، تيلويزيور، مئديالار و آکادئميک محيط‌لردن داهادا چوخ خالق‌لا ايلگيلنير؛ دئملي بو ايلگيلر ايکي طرفلي اولور.
ادبيات و يازي حوزه‌سينه گلديکده سانالين امکانلاريندان امتناع ائتمک اولماز. سانالين اؤزلليک‌لري »مريم سميعي«نين دئديکلري اساسدا:
1- زامان و مکانلا سينيرلانماماق؛
2- دولت‌لرين قانون چرچيوه‌سينه سيغماماق؛
3- فيزيکسل دونيايا پارالئل؛
4- صنعت ساحه‌سينده آخينتي؛
5- وطنداشليق دئموکراسياسي، نئچه سسلي‌ليک و چوخلو مئديالارين اولما امکاني.
بو مقدمه ايله دئيه بيلريک کي سانال بيزيم دونيانين ان بؤيوک امکاني‌دي.
ادبيات سوسيولوژيسي بيليمي‌دئيير کي، «متن جمعي شعوردان عبارتدير کي ياراديجي (يازيچي) باشقالاريندان داهادا شدتله اوندا اورتاق‌دير.» لوسين گلدمن دئيير: «متن يارديجيسي توپلومدور» يعني متنده يازيچي تکجه بير عامل‌دير.
ادبيات سوسيولوژيسي‌نين بير بوداغي اوخونوش سوسيولوژيسي‌دير؛ اوندا اساس سؤز بودور کي متن اوخونوشو متن و متندن اوستون‌له بير ديالوق‌دور، همن يازيچي و اوخوجو ديالوقو. دئملي او قدر کي يازيب ياراتماق هونردير، اوخوماق دا اوخوجو وريندن هونردير، او زامان کي اوخوماق اکتيو بير پروسئس‌دير متن و اوخوجونون ذهني ايله. بو قونونو فئنومئنولوژي فلسفه‌سي بئله بير مثل‌له آچيقلايير:»بير گول اؤزلويونده فئنومئنولوژي فلسفه‌سي‌نين قونوسو دئييل او زامانا قدر کي اييلنمه‌يبب (قوخولانماييب)«
بونو ادبيات ساحه‌سينده بئله دئمک اولار کي بير متن اوخونمايينجا اؤزلوينده متن دئييل، بلکه اوخونوش پروسئسي اونو متنه چئويرير. يعني اوخوجو و متنين اتفاقيندان سؤز گئدير و‌ها بئله اوخونوش پروسئسي‌نين نه قدر اؤنملي بير رول ايفا ائتديگيندن. بس متن اوخوجويلا و اوخونوش پروسئسي‌له موجود اولورسا افاضيه مبحثي او زامان اورتايا گلير و متنين اوخوجولاري قدر او متن ده معنا وار دئمک اولار.
ژاک دريدا دا اوخونوشو بير تور ياپي سؤکومو (Deconstructing) بيلير و ايکي تور اوخونوشدان سؤز آچير: کلاسيک طرز اوخونوشو و ياپي سؤکومو طرزينده اوخونوش کي هئرمنوتيک مبحثينده يئرلشيب افاضيه‌يه سونوجلانير بو دئمکله کي تک بير آنلام متن ده يوخدور، بلکه بوتون آنلاملار نيسبي‌ديرلر. رولان بارتين يازيچي اؤلومو تئوريسي ده بو حوزه‌ده‌دير.
ايسته سم بونلاري ايلگيلنديرم دئيه بيلرم کي، سانال بوتون يئني امکانلاري ايله اوخوجو و متن اتفاقيندا چوخ اؤنملي بير رول اوينايا بيلر. اوخوجويلا يازيچي‌نين ايلگيسي داها دا چوخ آرتير سانالدا متن اساسي ايله. يعني يازيچي متني پايلاشمادا داها سرعتلي اولوب و اوخوجو اوخوماقدا، يازيچي‌لا ايلگيلنيب و متني داها راحات الده ائتمکده بوتون زامان و مکان پرابلئملريني آرادان قالديرماقلا، بيز ايندي داها مئديالاري گؤزله‌ييب، بير کيتابي الده ائتمکده هم اقتصادي، هم ده واقت باخيميندان اذيت چکميريک. گونو گوندن الکترونيک کيتابخانالاري هر بير ساحه‌ده آرتماقدادير. بيتيک بعضا اوخوجونون نوستالوژيک عصبيتيندن آسيلي قورونسادا گئرچکده اوخوجويلا ايلگيسي ضعيف‌لشير. ادبي چئوره‌لريميز و مئديالاريميز دا بئله‌دير. مئديالاري اوخويان گئتديکجه آزالير و يئرينه ادبي کانال‌لار، قوروپ‌لار هر گون و هر زامان اوخونوش پروسئسينده گوجلنيرلر.
اوستده گتيرديگيم سانال امکانلاريندان بيري ده دئموکراتيک بير ساحه‌ده چاليشيب و نئچه سسلي‌ليگين گوجلنمسي‌دير. اوخوجو و يازيچي‌نين ايلگيسي و گئنلليکده اتفاقي اوسته‌ليک اوخوجلارين اؤز آرالارينداکي ايلگي و ديالوق يا يازيچي و اوخوجولارين ديالوقلاري و ايلگيلري بيزي هم گرگين بير دوروما سالا بيلر، هم ده بيزيم دئموکراسياني هئچ اولماسا سانال دونياسيندا تجروبه ائتمه‌ييميزه يارديم ائدر. بو ايلگيلر ده گرگينليک، چوخلوق او زامان اولور کي بيز حتي ضيالي بير محيطده استبدادلي بير تاريخسل زميني، دوشونجه‌لريميزدن بو ايلگيلره کؤچورورک. آگاه ائتمک يوخ، اقناع ائتمه‌يه چاليشيريق. ادبي محيطيميزده هله ده عصبيت، دوستبازليق و باشقاسيني طرد ائتمکده‌ييک. هر زامان نئچه قوروپا تقسيم اولوب، سانتراليستي بير مؤوضع ايله راستلاشيريق.
مستقل اوخوجون يوخلوغو، بيزيم ادبي قوروپلاريميزدا داهادا بو گرگينلييه، چاشقينليغا سبب اولور و البت کي بو دورومدا متن اوخونوشو پروسئسي بيزلرده يارانمايير.
بوتون بونلارا باخماياراق من سانالدا يازيرام، ديالوق ائديرم و چاليشيرام هر زامان فيکريمه گلن تنقيدلريمي‌بو قوروپلاردا مطرح ائده‌م. چونکي بو ديالوقلار حتي گرگين بير دورومدا متن اوخونوشو پروسئسينه سبب اولور.
من اينانيرام کي اکتيو اوخوجولار سانالدا متن پروسئسيني تکميل ائده‌جکلر. سانالين امکانلارينا اعتنا ائتمه‌مک بو حاقدا بيزيم گليشمه‌ميزه مانع تؤره‌ده‌جک.
بو گون »ايشيق« درنه‌يي‌نين کاناليندا بير شکيل گؤردوم موللانصرالدين درگيسي حاقدا، 100 ايل اؤنجه اوخوجولارين ايلک گونلر ماراقلاري، سونرا ايسه اعتناسيزليقلاري مني بير آز هم کدرلنديريب، هم ده دوشوندوردو.دوغروسو ايشيق درگيسي پروفئسيونال بير درگي اولاراق اوسته‌ليک سانالدا دا نئچه ايل‌لر چاليشمالاري ايله تانينيب مستقل و پروفئسيونال بير ادبي ساحه‌ني ياراديب. اومورام »ايشيق« درگيسي و باشقا درگيلريميز سانال امکانلاري دويوب و اونلاردان نئجه گوجلو فايدالانمالاريني دوشونسونلر؛ اوخوجو و يازارين اتفاقينا چاليشيب، ديالوقلارا سبب اولوب و مستقل اوخوجولاريميزا و يازارلاريميزا يارديم ائتسينلر.