يخ تاريخ در غار “يخکان” خلخال

شهرستان تاريخي و کوهپايه اي خلخال در جنوب استان اردبيل، از جاذبه هاي گردشگري متنوعي برخوردار است و يکي از جلوه هاي طبيعي و ثبت ملي شده آن غار يخکان است که نام با مسمايش حکايت از سوز سرماي درون آن دارد و به علت طبيعي بودن غار، زمان پيدايش آن معلوم نيست.
غار يخکان خلخال با محدوده اي به وسعت يک هزار و 100 هکتار در سال 1381 به عنوان اثر طبيعي ملي به رسميت شناخته شده است.
اين غار در منتهي اليه جنوب شرقي شهرستان خلخال در ضلع غربي کوه اشتر ماسوله و در ارتفاع 2 هزارو 345 متري دامنه جنوبي قله سه هزار و 120 متري شاه معلم واقع شده و وجه تسميه آن، خاصيت تشکيل يخ در بخشي از فضاي دروني غار است.
هواي داخل غار، سرد و به شدت نمناک است و بر اثر جمع شدن قطرات ناشي از تقطير بخار آب هواي بيرون با ديواره سرد غار، حوضچه هاي آب به ابعاد 20 × 70و عمق 150 سانتي متر در ضلع شرقي کف غار تشکيل داده است.
دهانه ورودي غار، بسيار تنگ و کوچک و در حدود 40×50 سانتي متر مي باشد و از طريق يک راهرو تنگ و باريک و طولاني به طول 10 متر و به قطر حداکثر 50 سانتي متر به تالار وسيعي منتهي مي شود.
طول و عرض تقريبي تالار به ترتيب 36/5 و 15 متر و حداکثر ارتفاع آن در حدود 12 متر است و تالار اصلي از جانب ضلع غربي بوسيله راهروهايي پيچ در پيچ به تالارهاي به نسبت کوچکي مربوط مي شود.
از خصوصيات ويژه اين بخش از غار، جريان مداوم هواي مرطوب و تشکيل بلورهاي يخ به صورت قنديل و ورقه هاي نازک در قسمت هايي از ديواره هاي سقف مي باشد.
نکته جالب اينکه در مواقعي که هواي بيرون گرم است، در داخل غار انجماد صورت مي گيرد و با سرد شدن هواي خارج، علاوه بر اينکه يخ تشکيل نمي شود بلکه توده يخ هاي موجود نيز شروع به کاهش مي نمايد.
به دليل قطر کم دهانه ورودي غار و وجود تالارهاي فرعي وسيع و راهروهاي پيچ در پيچ و فضاهاي ناشناخته داخل مطالعه بيولوژيک غار با مشکلات عديده اي مواجه است.
رئيس گروه باستان شناسي اداره کل ميراث فرهنگي، گردشگري و صنايع دستي استان اردبيل، درباره غار يخکان خلخال گفت: نام قديم اين غار در منطقه خلخال “بوزلوخ” يعني مکاني آميخته به يخ بوده است و گويا مردم بومي از آن، يخ مي برده اند.
روح الله محمدي افزود: حمدالله مستوفي در قرن هشتم به اين منطقه سفري داشته و در يکي از آثارش نوشته است که در خلخال، محلي به نام “کوي دره” وجود دارد که در يک طرف آن چشمه آبگرم وجود دارد به طوري که تخم مرغ را به راحتي مي پزد و در طرف ديگر مکاني به نام “بوزلوخ” که انباشته از يخ است.
رئيس اداره زيستگاه ها و مناطق اداره کل حفاظت محيط زيست استان اردبيل هم در اين راستا گفت: غار يخکان داراي يک تالار با ارتفاع قابل توجه و طول بزرگ و دالان گسترده است و گويا در سال هاي بسيار قديم، در تابستان نيز داراي يخ بوده است و از اين رو غار را يخکان يعني کان يخ ناميده اند.
يوسف مهدي زاده افزود: به احتمال زياد در اثر زمين لرزه، ريزش هايي در اطراف غار يخکان صورت گرفته و دهانه غار کوچک و تنگ شده و در جانب ديگر غار، دريچه اي بر اثر زلزله باز شده و اين تغييرات سبب عوض شدن شرايط هوا و دماي داخل غار شده و يخ ها به تدريج آب شده است.
به گزارش عصرآذربايجان به نقل از ايرنا؛ استان اردبيل داراي غارهاي متعددي است که از جمله آنها مي‌توان به غار کنزق، ورگه سران و ويند کلخوران در سرعين، بويني يوغون در نير، بنه لر، داشکسن و قره قيه در مشگين‌شهر، هواشناق در کوثر و هفت خانه (يدي دام)، ازنو، درو و کلور در خلخال اشاره کرد.