گروه گزارش:در نيمقرن گذشته، مديريت شهري تبريز بارها از پارک بزرگي سخن گفته که قرار بود شمالغرب اين کلانشهر را به نگيني سبز بدل کند، اما امروز آن رؤياي بلندپروازانه در ميان زمينهاي باير، نخالهريزها، تملکهاي ناقص و سکونتگاههاي غيررسمي رنگ باخته است.
پارک بزرگ تبريز، يکي از قديميترين و بلندپروازانهترين پروژههاي عمراني مديريت شهري در اين کلانشهر است؛ طرحي که از پنج دهه پيش بر روي کاغذ نماد توسعه پايدار و فضاي سبز شهري قلمداد شد، اما در ميدان عمل به زخمي تاريخي بر چهره تبريز تبديل شده است. پروژهاي که قرار بود تنفسگاه شمالغرب تبريز، همسنگ پارکهاي مشهور دنيا باشد، اکنون در دل انبوهي از نخالهها، زمينهاي باير، ساختوسازهاي بيضابطه و سکونتگاههاي غيررسمي به فراموشي سپرده شده است.
از طرحي آرماني تا واقعيتي ناموزون
طرح پارک بزرگ تبريز نخستينبار در دهه 1350 مطرح شد؛ در روزگاري که تبريز با شتابي چشمگير در حال گسترش بود و نياز به ايجاد فضاهاي عمومي و تفرجگاهي، بيش از پيش احساس ميشد.
طبق سندهاي اوليه، قرار بود در زميني به وسعت بيش از 880 هکتار، مجموعهاي متوازن از فضاهاي سبز، تفريحي، ورزشي، فرهنگي و خدماتي شکل گيرد؛ فضايي که هم در خدمت شهروندان باشد و هم نقش تنظيمکننده اکولوژيکي در اقليم نيمهخشک تبريز ايفا کند.اما طرحي که قرار بود الگويي از شهرسازي نوين و مشارکتي باشد، بهتدريج بهدليل تغيير مديريتها، ناهماهنگي بيندستگاهي، ضعف در تملک اراضي و بيتوجهي به بافت اجتماعي منطقه، در هالهاي از ابهام فرورفت. با گذشت دههها، نهتنها به سرانجام نرسيد، بلکه به بستري براي بروز انواع تعارضهاي اجتماعي، حقوقي و زيستمحيطي بدل شد.
جدال تملک و سبزيکاري
اراضي محل اجراي طرح، عمدتاً در محدوده محله تاريخي حکمآباد واقع شدهاند؛ منطقهاي با سابقهاي ديرينه در کشاورزي که دهها سال معيشت صدها خانوار را تأمين ميکرده است. باغات سبزيجات و صيفيجات، قناتها و شيوههاي بومي آبياري، بخشي از هويت تاريخي اين منطقه بهشمار ميرود. تملک اين اراضي بدون مشارکت مؤثر مردمي، نهتنها هزينههاي سنگيني بر دوش شهرداري گذاشت، بلکه منجر به شکلگيري بياعتمادي گسترده در ميان اهالي شد.بر اساس گزارشها، تاکنون تنها 55 درصد اراضي طرح توسط شهرداري تملک شده و مابقي همچنان در دست کشاورزان يا بلاتکليف مانده است. از سوي ديگر، اجاره برخي اراضي براي کاربريهاي موقت، نظير سبزيکاري يا دامداري، بدون چشمانداز روشن براي آزادسازي، عملاً روند تحقق پروژه را مختل کرده است. زمينهايي که بايد تبديل به باغ، پارک يا مسير پيادهروي ميشدند، امروز به فضاهايي براي بهرهبرداري موقت يا ساختوسازهاي غيرمجاز تبديل شدهاند.
وسعتي که آب ميرود
تناقض در آمارهاي رسمي نيز يکي از مشکلات اساسي اين پروژه است. برخي منابع وسعت کل پروژه را حدود 880 هکتار، برخي 723 هکتار و برخي ديگر حدود 500 هکتار اعلام کردهاند. همين عدم شفافيت در وسعت پروژه، خود نشانهاي از نبود مديريت متمرکز و برنامهريزي دقيق در شهرداريهاي ادوار مختلف است. از اين ميان، تنها 50 هکتار فضاي سبز ايجاد شده و 105 هکتار زمين هنوز باير باقي مانده، در حاليکه بيش از 110 هکتار به صورت موقت به کشاورزان واگذار شده است.موقعيت جغرافيايي پارک بزرگ تبريز بهگونهاي است که ميتواند يکي از نقاط طلايي توسعه متوازن شهري باشد. اين پروژه در شمالغرب تبريز، در نقطهاي قرينه با ائلگلي، قرار دارد؛ منطقهاي که از نظر جغرافيايي، ميتواند تعادلي در توزيع فضاهاي تفريحي ايجاد کرده و از تمرکز ترافيک در شرق شهر بکاهد. عبور دو رودخانه مهرانرود و آجيچاي از مجاورت اين منطقه، پتانسيل بالايي براي تبديل آن به يک اکوسيستم طبيعي، فضاي تفرجگاهي، و حتي مقصدي براي گردشگري بومي و خارجي فراهم ميکند.
وعدههايي در سطح رؤيا
طرح جامع اين پروژه، گسترهاي رؤيايي را ترسيم ميکرد: پيستهاي دوچرخهسواري و اتومبيلراني، درياچههاي مصنوعي، فضاهاي ورزشي، شهربازي، رستورانهاي سنتي، بازارچههاي صنايع دستي، هتل پنجستاره، باغراهها و پاتوقهاي فرهنگي. اما آنچه امروز در محل پروژه ديده ميشود، چيزي جز زمين هاي متروک، نخالهريز، ديوارکشيهاي بي هدف و ساخت و سازهاي بيمجوز نيست. از آن رؤياي بزرگ، تنها نقشههايي مانده که در بايگاني مديريت شهري خاک ميخورند.
حاشيهنشيني، زخم ديگر پروژه
يکي از چالشهاي پيچيده طرح پارک بزرگ، رشد سکونتگاههاي غير رسمي در حاشيه و حتي درون محدوده طرح است. طبق اسناد رسمي، سه محله غير رسمي در طول سالهاي گذشته در اين منطقه توسعه يافتهاند، بدون آنکه طرح مشخصي براي ساماندهي آن ها ارائه شود.
اين پديده نهتنها مانع توسعه فيزيکي پروژه است، بلکه به يکي از بحرانهاي اجتماعي و اقتصادي منطقه نيز تبديل شده است. بسياري از اين خانوارها در بلاتکليفي مالکيتي بدون دسترسي به خدمات زيرساختي مناسب زندگي ميکنند،کارشناسان معماري و شهرسازي تأکيد ميکنند که در طراحي و اجراي چنين پروژه هايي، نميتوان نگاه صرفاً فيزيکي يا عمراني داشت. پارک بزرگ تبريز بايد بازتاب دهنده هويت تاريخي محله حکمآباد، ميراث کشاورزي بومي و معماري سنتي منطقه باشد. در همين راستا، طي سالهاي اخير جلساتي با حضور استادان دانشگاه، مورخان شهري و کارشناسان بومي برگزار شده و اسناد مربوط به شيوههاي کشاورزي سنتي، معماري باغي و تاريخ سکونت در منطقه بررسي شده است. اما اين مطالعات هنوز به تصميمسازي مؤثر تبديل نشدهاند.
نياز به ارادهاي فراتر از شهرداري
پارک بزرگ تبريز، امروز ديگر صرفاً يک پروژه نيمهتمام نيست؛ بلکه آينهاي تمامنما از ضعف ساختاري مديريت شهري، پراکندگي نهادي، بيبرنامگي در تملک اراضي و غفلت از مشارکت مردم است. اين پروژه نيازمند ارادهاي جمعي است؛ از شورا و شهرداري گرفته تا نهادهاي قضايي، اجتماعي، فرهنگي و حتي رسانهها.
به گزارش عصرآذربايجان به نقل از تسنيم،اگر قرار باشد اين رؤياي نيمقرني خاکخورده، روزي به واقعيت بدل شود، بايد به اصل ماجرا برگشت؛ بازتعريف نقش مردم در تصميمسازي، احياي هويت فرهنگي حکمآباد، يکپارچهسازي مديريت پروژه، و پرهيز از شعارزدگي. آنگاه شايد بتوان دوباره در خيابانهاي تبريز، درباره »پارک بزرگ«حرف زد، نه بهعنوان يک خاطره ناکام، بلکه بهعنوان يک دستاورد ماندگار.
دهکده گردشگری در بخش هیر اردبیل راه اندازی می شود
۲۲۶ هکتار مناطق حفاظتی محیط زیست آذربایجانغربی اطفای حریق شد
روحیه استکبارستیزی در دانشگاهها فعال نگه داشته شود
جهاد امروز فرهنگی و اقتصادی است
احیای دریاچه ارومیه یک موضوع ملی و فراملی است
سپاه پاسداران آماده ارائه تجارب ارزشمند خود در مقابله با تروریسم به اعضای سازمان شانگهای است
همه ارکان نظام در تحقق فضائل اخلاقی و صیانت از حقوق عامه مسئول هستند
فائو آماده همکاری با متخصصان ایرانی برای اشتراک دانش و دستاوردهای کشاورزی
راهکارهای کاهش مصرف و افزایش بهرهوری آب در خسروشهر بررسی شد
۳۰ کیلوگرم مواد مخدر در سلماس کشف شد
درباره عصر آذربایجان