کشف گورستان سلطنتي ايلخانان در سلطانيه

آرامگاه زيرزميني سلطنتي ايلخانان که در سلطانيه واقع شده است، علاوه بر دفن اعضاي خاندان سلطنتي، ابزارهاي شخصي و نمادهاي مذهبي است که تلفيقي از فرهنگ مغولي و اسلامي را به نمايش مي‌گذارد. اين يافته‌ها به ما کمک مي‌کند تا مناسک تدفين و ساختار اجتماعي دوره ايلخاني را بهتر بشناسيم و دريچه‌اي نو روي تاريخ مغولان ايران بگشاييم.
سلطانيه در استان زنجان، پايتخت برهه‌اي از دولت ايلخاني در سده هشتم هجري قمري بوده و شاخص‌ترين اثر آن »گنبد سلطانيه« (آرامگاه اولجايتو/سلطان محمد خدابنده) است که بين سال‌هاي 702 تا 712 هجري قمري ساخته شد. اين بناي هشت‌ ضلعي با گنبد دو پوسته مشهور و هشت مناره باريک، يکي از نقاط عطف در تحول معماري اسلامي ايران به‌شمار مي‌رود و از سال 2005 در فهرست ميراث جهاني يونسکو ثبت شده است. يونسکو بر ارزش جهاني استثنايي بنا از جمله نخستين نمونه موجود گنبد دوپوسته در ايران و ارتفاع تقريبي ?? متر آن تأکيد دارد.
محوطهه سلطانيه در بافت کنوني شهر سلطانيه واقع است و عرصه و حريم اثر جهاني پيرامون گنبد مشخص و محصور شده است. تابلوهاي معرفي و مسيرهاي دسترسي، بازديدکنندگان را از ورودي شهر به سمت مجموعه هدايت مي‌کند. گنبد فيروزه‌اي دو پوسته بر فراز سازه آجري هشت‌ ضلعي مسلط است، پيرامون بنا آثار وابسته و فضاي باز حفاظتي ديده مي‌شود که ديد و منظر اثر را حفظ مي‌کند.
سلطانيه به‌عنوان قلب معماري ايلخاني، اکنون با کشف يک گورستان/مقبره سلطنتي تازه در کنار گنبد، شانس کم‌نظيري براي تکميل روايت تاريخي خود يافته است. پيوند اين کشف با آرامگاه اولجايتو، نه فقط به شناخت خاندان ايلخاني کمک مي‌کند، بلکه مي‌تواند الگوهاي تدفين، باورهاي مذهبي و مناسبات درباري آن عصر را روشن‌تر کند، به شرط آن‌که کاوش، حفاظت و معرفي آن با دقت علمي و مديريت ميراثي همراه باشد.
آرامگاه‌هاي زيرزميني شامل بقاياي انساني، ابزارهاي شخصي و نمادهاي مذهبي است. آيين‌هاي تدفين ايلخانان ترکيبي از باورهاي مغولي و اسلامي بوده است، به گونه‌اي که در کنار احترام به سنت‌هاي اسلامي، نشانه‌هايي از فرهنگ و اعتقادات مغول در دفينه‌ها ديده مي‌شود. ابوالفضل عالي سرپرست کاوش و مدير پايگاه ميراث جهاني سلطانيه درباره آرامگاه کشف‌ شده، مي‌گويد: اين آرامگاه متعلق به اعضاي خانواده سلطنتي دوره ايلخاني است و نه آرامگاه پادشاه.
وي اظهار مي‌کند: اين آرامگاه در مجاورت گنبد قرار دارد و ساختار معماري ويژه‌اي دارد. اسکلت‌هاي کشف‌شده احتمالاً به دوره ايلخاني تعلق دارند و پيش‌تر نيز در دهه 1350 خورشيدي توسط دکتر گنجوي بخشي از اين محل کاوش شده بود. سرپرست کاوش تاکيد کرد که اين محل گورستاني است اختصاصي براي خانواده سلطنتي و به همين دليل آن را »گورستان سلطنتي« نامگذاري کرده‌اند.
عالي مي‌افزايد: کشف اين آرامگاه بر اساس شواهد تاريخي و متون مستند همزمان با دوران پادشاهي صورت گرفته است. مطالعات بيشتري براي شناسايي هويت اسکلت‌ها و بررسي آيين‌هاي تدفين در اين مکان در حال انجام است.
مدير پايگاه ميراث جهاني سلطانيه عنوان مي‌کند: اين آرامگاه داراي فضايي بسيار بزرگ و تقسيم‌بندي‌شده‌ است که نشان‌دهنده سازماندهي دقيق محل دفن است. احتمال مي‌رود اين تقسيم‌بندي به خانواده‌هايي مربوط باشد که در آن دوران در اين منطقه حضور داشته‌اند. بخشي از سقف آرامگاه پيش‌تر فرو ريخته بود و پس از برداشتن آوارهاي آن، اسکلت‌هاي متعددي از افراد مختلف کشف شده است که دفن آن‌ها در بخش‌هاي جداگانه‌اي از آرامگاه صورت گرفته است.
وي مي‌افزايد: مطالعات تاريخي نشان مي‌دهد سه تن از فرزندان الجايتو در سنين کم در اين مکان دفن شده‌اند. براي ما جالب است بتوانيم اين روايت‌ها را با شواهد باستان‌شناسي تطبيق دهيم. همچنين نمونه‌برداري‌هاي ژنتيک مي‌تواند در شناسايي تبار و خاستگاه افراد دفن‌شده نقش مهمي ايفا کند.
به گزارش عصرآذربايجان به نقل از ايسنا،اين باستان‌شناس عنوان مي‌کند: يافته‌هاي اين فصل کاوش مي‌تواند ابعاد تازه‌اي از تاريخ سلطانيه و سنت‌هاي تدفيني ايلخاني را روشن سازد و با همکاري متخصصان رشته‌هاي مختلف، اطلاعات ارزشمندي در اختيار جامعه علمي قرار گيرد.